نویسنده: یزدان صفایی

«شهر زنجان مرکز شهرستان زنجان و مرکز استان زنجان در 28 درجه و 48 دقیقه طول جغرافیایی و در 40 درجه و 36 دقیقه عرض جغرافیایی و در بلندی 1640 متری از سطح دریا و در 319 کیلومتری شمال باختری تهران و در مسیر راه ترانزیت تهران - تبریز است. شهر زنجان در دشت پهناوری، دامن گسترده که در پیرامونش بلندی چندانی نیست.»(1)

نام شناسی

«شهر زنجان از گذشته های دور به سبب قرار داشتن بر سر راه بازرگانی ری پیشین به آذربایجان دارای اهمیت بوده است. بعضی از تاریخ نگاران، شهر زنجان را با شهر «آگانزانا» که بطلمیوس از آن نام برده است، یکی دانسته اند.»(2)
به گفته حمدالله مستوفی، شهر زنجان را اردشیر بابکان ساخت و «شهین» نامید.(3) البته این گفته مستوفی درباره واژه «شهین» کمی گنگ به نظر می آید چرا که تاکنون در دیگر بن مایه ها، سخنی در این باره به میان نیامده است.
«واژه زندیگان به معنی اهل کتاب زند، سرشناس ترین کتاب آیین زرتشتی در دوران ساسانی و «گان» از پسوندهای پارسی باستان است. این شهر بی گمان در دوران ساسانی، «زندیگان» نام داشته که به دلیل کاربرد زیاد کوتاه شده و در دوره چیرگی اسلام «زنگان» نام گرفته است.»(4)
«در 24 ه.ق. براء بن عازب، سردار عرب این شهر را گشود و اطلاق واژه زنجان که عربی شده ی زنگان است، از آن پس معمول گردیده است، زیرا در زبان عربی «گ» به «ج» تبدیل میشود و زنگان به زنجان تغییر یافته است.»(5)
«چون از پنج بلوک ابهر رود، فرارود، زنجان رود، ایج رود و سجا رود تشکیل شده بود، آن را خمسه نیز می گفتند و لقب آن دارالسعادة بود.»(6)

تاریخچه زنجان

تاریخ ساخت شهر زنجان را هم زمان با شهریاری اردشیر بابکان دانسته اند. زنجان در زمان خلافت عثمان و توسط سردار عرب - براء بن عازب - گشوده شد. در این دوره، شهری آباد و خرم بوده است.
در سده های چهارم و پنجم قمری، زنجان به شوند(علت) داشتن چراگاههای پهناور مورد توجه تیره های ترک نژادی که در حال کوچ به ایران بودند، قرار گرفت.
در یورش مغول، این شهر و آبادی های پیرامون آن، آسیب فراوان دید. پس از آن ایلخانان توجه فراوانی نسبت به زنجان نشان دادند به ویژه سلطان محمد خدابنده که بیش از دیگران در رونق بخشیدن و آبادانی زنجان کوشید.
تاریخ زنجان در سده های پیشین نیز بیننده رویدادهایی چون شورش علی محمد باب، مبارزه های ملوک الطوایفی، نهضت مشروطه و .. بوده است.
این ناحیه زادگاه بزرگانی چون شهاب الدین سهروردی بوده است.(7)

آب و هوا

دارای آب و هوایی معتدل و نزدیک به سرد و خشک است که در تابستانها به بیشترین درجه گرما 36 درجه بالای صفر و در زمستانها به 20 درجه زیر صفر می رسد و میزان بارندگی سالانه به طور متوسط 285 میلی متر است.(8)

جمعیت

جمعیت این شهر بر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۳۴۹٬۸۰۱ نفر بوده‌است.(9)

فرآورده ها

گندم- جو- بنشن- تره بار- انگور- گردو- بادام و سیب.(10)

صادرات

گندم- جو- تره بار- چوب- سرب- گچ- نمک- قالی- چاقو- سنگ آهک- فلدسپات- گوشت و فرآورده های شیری (11)

راه ها

1)راه درجه یک اصلی زنجان - تهران به درازای 319 کیلومتر با جهت شمال باختری
2)راه درجه یک اصلی زنجان - تبریز با جهت جنوب باختری به درازای 241 کیلومتر
3)راهی از 20 کیلومتری شهر به سوی تهران میرود. راه درجه یک فرعی به سوی شمال خاوری تا شهر رودبار. راه آهن تهران - تبریز از شهر زنجان می گذرد و یک فرودگاه درجه دو در شهر زنجان ساخته شده است.

بافت شهر زنجان


این شهر كهن، بارها با یورش ها و ترکتازی های دشمنان رو به رو شده است و نتیجه آن شده است که آثار کنونی، نسبتاً جدید است. کهن ترین ساختمان، کاروانسرای سنگی مربوط به دوران شاه عباس دوم است که بخش زیادی از آن امروزه ویران شده است. در دوران آغا محمد خان قاجار، ساخت بازار زنجان آغاز شد. این بازار دارای دو بخش بازار بالا و پایین است.
زنجان دارای حصاری بوده که قلعه نامیده میشده است و ساختمان نخستین حصار مربوط به دوران سلجوقی است و در دوره صفوی بازسازی شده است. این قلعه از طریق شش دروازه با روستاهای پیرامون و شهرهای نزدیک در پیوند بوده است. بافت قدیمی شهر به صورت کوچه های پیچ در پیچ و دارای زاویه های تند است.
فعالیت های تازه شهرسازی در زنجان از سال 1311 با ساخت نخستین خیابان به نام خیابان شمشیری آغاز شده است.


جاذبه های گردشگری


بازار زنجان



بازار زنجان در دوران آغا محمد خان قاجار آغاز ودر سال ۱۲۱۳ در زمان فتحعلی شاه قاجار پایان گرفته و مساجد و سراها و گرمابه‌ها در سال ۱۳۲۴ به آن افزوده شده است . مجموعه بازار قدیمی به صورت یک خط مستقیم به عنوان بازار بالا و پایین به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم شده است. اين بازار كه طويلترين بازار ايران می‌باشد از سوی غرب و شرق گسترده شده و بدين لحاظ به بازار پائين و بازار بالا تقسيم و نامگذاری شده است .

بنای رختشویخانه

بنای رختشویخانه در خیابان سعدی و در مرکز شهر زنجان جای گرفته است که هم اکنون به صورت موزه در آمده است. این بنا در سالهای گذشته به شوند (علت) وجود هوای سرد در زمستان ها برای بانوان زنجانی توسط دو برادر به نام‌های مشهدی اکبر معمار و مشهدی اسماعیل بنا ساخته شده است.

عمارت ذوالفقاری

بنای تاریخی ذوالفقاری در مرکز بافت قدیمی زنجان جای گرفته‌است و به سبک بناهای اواخر دوره ی قاجار ساخته شده‌است. سبک ساختمانی آن از بناهای گوتیک اروپایی گرفته شده‌است.
کل مجموعه با پوشش شیروانی است. در بالای هسته مركزی بنا، نورگير زيبايی وجود دارد كه به كلاه فرنگی معروف است.در حال حاضر این عمارت تبدیل به موزه ی سه تن از مردان نمکی شده‌است. بعد از افتتاح این موزه سه جسد از چهار جسد برای بازدید همگانی از موزه ی رختشویخانه زنجان به این مکان منتقل شدند.

مسجد جامع زنجان



مسجد و مدرسه جامع زنجان نامور به مسجد سید در سده سیزدهم هجری قمری در دوره قاجاریه توسط یکی از پسران فتحعلی شاه قاجار به نام عبدالله میرزا دارا ساخته شد. این مسجد که در میان بافت قدیمی شهر و در مکان مناسبی از نظر دسترسی جای گرفته است، از سمت باختر با بازار قیصریه، از سمت خاور با کوچه مسجد سید و از سوی شمال با خیابان امام خمینی و سبزه میدان درارتباط است. این مسجد در دوره زندگانی سازنده آن به نام های مسجد دارا، مسجد سید، مسجد سلطانی و مسجد جمعه نیز خوانده می‌شده است. این مجموعه تاریخی یکی از بناهای ارزشمند ساخته شده بر اساس طرح مساجد چهار ایوانی می‌باشد. ایوان های چهارگانه‌ای که در چهار ضلع مسجد به شکل قرینه قرار گرفته اند، بیش تر از هر چیزی در صحن مسجد، خودنمایی می‌کند. صحن این مسجد مانند سایر مساجد چهار ایوانی، به شکل مربع مستطیل است و ۴۸ متر طول و ۳۶ متر عرض دارد.



پانوشت:
1-سعیدیان،عبدالحسین. شناخت شهرهای ایران، رویه 471.
2-مصاحب،غلامحسین. دایره المعارف فارسی، رویه 1187.
3-مستوفی،حمدالله.نزهه القلوب، رویه 67.
4-ثبوتی، هوشنگ. زنجان، شهرهای ایران، جلد چهارم، رویه 208.
5-افشار سیستانی،ایرج. سیمای ایران، رویه 267.
6-بیات، عزیزالله، کلیات جغرافیای طبیعی و تاریخی ایران، رویه 426.
7-زنده دل،حسن. مجموعه راهنمای ایرانگردی، رویه های 27 و 28.
8-سعیدیان،عبدالحسین. شناخت شهرهای ایران، رویه 471
9-پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران
10-سعیدیان،عبدالحسین. شناخت شهرهای ایران، رویه 471
11-همان.

بن مایه ها:
1.سعیدیان،عبدالحسین. شناخت شهرهای ایران،انتشارات علم و زندگی
2.افشار سیستانی، ایرج. پژوهش در نام شهرهای ایران
3.مژگان سبزیان و دیگران، کتاب جامع ایرانگردی
4.حسن ژنده دل و دست یاران،مجموعه راهنمای جامع ایرانگردی استان زنجان،نشر ایرانگردان-جهانگردان
5.ویکی پدیا

[دوست گرامی، تنها کاربران می توانند از لینک ها استفاده کنند، برای عضویت کلیک کنید!]